Krosty, strupki i swędzenie. Jakie są najczęstsze choroby skóry głowy?

Swędzenie skóry głowy i łupież to jedne z najczęstszych powodów wizyt u dermatologa. Większość tych dolegliwości jest dla włosów nieszkodliwa i wystarcza na nie dobrze dobrany szampon. Kilka chorób o bardzo podobnych objawach niszczy jednak mieszki na zawsze, a różnicę można wychwycić wcześnie. Ten przewodnik prowadzi od objawu, który widzisz, do tego, co on zwykle oznacza.

Jedno pytanie, które porządkuje wszystko

Zanim zaczniesz nazywać objawy, popatrz na skórę między włosami. Czy widać na niej drobne, regularne punkty, z których wyrastają włosy? To ujścia mieszków.

Jeśli są widoczne, mieszki żyją, a choroba, nawet uciążliwa, raczej nie pozbawi cię włosów na stałe. Jeśli w jakimś miejscu zniknęły, a skóra jest w tym obszarze gładka i błyszcząca jak blizna, mieszek został zniszczony i zastąpiony tkanką włóknistą. To właśnie granica między łysieniem odwracalnym i nieodwracalnym, i dlatego trichoskopia zaczyna się od oceny ujść, a nie od wyglądu łuski.

Swędzi, ale nic nie widać

Swędzenie jest objawem najmniej konkretnym i samo w sobie nic nie rozpoznaje. Przy łupieżu bywa częste i zwykle słabe.

Są jednak dwie sytuacje, w których znaczy więcej. Pierwsza to swędzenie z pieczeniem, bólem i tkliwością skóry, utrzymujące się tygodniami: taki zestaw zgłasza większość pacjentów z chorobami, które bliznowacieją. Druga to swędzenie po zmianie farby, szamponu czy odżywki. Skóra głowy często nie pokazuje wtedy wyraźnego zapalenia, bo włosy osłaniają ją przed substancją, a zmiany wychodzą na brzegu włosów, na karku i na twarzy.

Widzisz łuski i tłusty nalot

To najczęstszy scenariusz i najczęściej najmniej groźny. Łupież i łojotokowe zapalenie skóry są ze sobą spokrewnione i różnią się głównie nasileniem stanu zapalnego. Łojotokowe zapalenie skóry jest u dorosłych częste, a sam łupież jeszcze częstszy, u mężczyzn bardziej niż u kobiet, i z wiekiem słabnie.

Jak to rozpoznać: łuska jest sucha lub tłusta, drobna, rozsiana między włosami, często z zaczerwienieniem skóry, i wraca cyklicznie. Włosy nie wypadają kępkami i ujścia mieszków zostają widoczne.

Drugi obraz z łuską to łuszczyca. Zajmuje skórę głowy u większości osób chorych na łuszczycę i wygląda inaczej: łuska jest gruba, nawarstwiona, srebrzysta, a ogniska mają wyraźną granicę i często wychodzą za linię włosów na kark i za małżowiny. Tu utrata włosów jest prawie zawsze odwracalna, choć wymaga leczenia dermatologicznego, nie kosmetycznego.

Widzisz krosty

Krosty przy ujściach mieszków wskazują na zakażenie albo na stan zapalny z udziałem granulocytów. W zapaleniu mieszków bakteryjnym widać drobne krosty i zaczerwienienie wokół ujścia, często po goleniu, treningu albo po czapce noszonej cały dzień. Ten obraz zwykle nie prowadzi do bliznowacenia.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy wokół mieszków pojawiają się nie krosty, a grudki w kolorze czerwonofiołkowym, a skóra między nimi zaczyna wyglądać gładko. To już trop prowadzący do liszaja płaskiego mieszkowego, czyli do choroby, która niszczy mieszek.

Osobnej uwagi wymagają krosty na karku, zwłaszcza u osób golących głowę na krótko. Jeśli zamieniają się w twarde grudki i blizenki, trzeba pomyśleć o trądziku keloidowym karku, który też należy do łysień bliznowaciejących.

Widzisz strupki

Strup to nie to samo co łuska: powstaje z zasychającej wydzieliny, a nie z nadmiernego złuszczania. Miodowożółte strupy na obrzeżu ogniska, z którego wypadły włosy, są charakterystyczne dla jednej konkretnej choroby, czyli folliculitis decalvans.

Jest w niej cecha, którą łatwo zapamiętać i którą można zobaczyć samemu: z jednego ujścia wyrasta kilka albo kilkanaście włosów naraz, jak pęczek w wazonie. To obraz typowy i warto go pokazać lekarzowi na zdjęciu, bo sam w sobie bardzo przyspiesza rozpoznanie.

Strupki pojawiają się też po prostu z rozdrapania i to jest przyczyna najczęstsza. Jeśli jednak wracają w tym samym miejscu, a włosów jest tam coraz mniej, nie chodzi o pielęgnację.

Które choroby zabierają włosy na stałe

Nieodwracalnie niszczą mieszki liszaj płaski mieszkowy, łysienie czołowe bliznowaciejące, folliculitis decalvans i trądzik keloidowy karku. W liszaju płaskim mieszkowym nie ma leczenia przyczynowego, a celem terapii jest zatrzymanie procesu, nie odrost.

Dlatego w tej grupie chorób czas działa przeciw pacjentowi bardziej niż gdziekolwiek indziej w dermatologii włosa. Mieszek, który już zarósł tkanką włóknistą, nie wróci ani po lekach, ani po zabiegach. Sens ma wyłącznie zatrzymanie choroby tam, gdzie mieszki jeszcze są.

Dobra wiadomość: te choroby to niewielki odsetek pacjentów. Zła: na wczesnym etapie wyglądają podobnie do łupieżu.

Jak się to leczy, w skrócie

W łupieżu i łojotokowym zapaleniu skóry najmocniejsze dowody mają dwie substancje przeciwgrzybicze: ketokonazol i cyklopiroks. W przeglądzie obejmującym kilkadziesiąt badań oba wyraźnie zwiększały szansę na wyleczenie wobec placebo, a ketokonazol dawał podobną remisję jak sterydy miejscowe przy wyraźnie mniejszej liczbie działań niepożądanych. To argument za szamponem leczniczym, a nie za sterydem jako pierwszym wyborem.

W łuszczycy skóry głowy pierwszym wyborem jest zwykle połączenie kalcypotriolu z betametazonem, a na początku leczenia preparaty rozpuszczające łuskę. Bez tego pierwszego kroku lek nie dociera do skóry.

Grzybica skóry głowy wymaga leczenia doustnego, bo preparaty miejscowe same nie wystarczają, a lek dobiera się do gatunku grzyba; w przeglądach badań skuteczność poszczególnych leków różni się właśnie w zależności od gatunku. U dorosłych grzybica jest rzadka, ale jeśli domownik ma zwierzę z wyłysieniami, warto o niej pomyśleć.

Czy przy chorej skórze głowy można zrobić przeszczep włosów?

Nie w trakcie czynnej choroby. Przy czynnych łysieniach bliznowaciejących przeszczep jest przeciwwskazany, bo prawdopodobieństwo niepowodzenia jest wysokie, a sam mikrouraz związany z zabiegiem może chorobę ożywić.

Pokazują to obserwacje po zabiegach: przeżycie przeszczepów w skórze bliznowaciejącej bywa dobre w pierwszym roku, a w kolejnych latach wyraźnie spada. Dlatego zabieg rozważa się dopiero po okresie bez objawów, liczonym w latach.

Przy łysieniu androgenowym sprawa wygląda inaczej, bo nie ma tam bliznowacenia i przeszczep ma swoje ugruntowane miejsce.

Podsumowanie

Najczęstsze choroby skóry głowy to łupież, łojotokowe zapalenie skóry i łuszczyca, a wszystkie trzy są dla włosów odwracalne. Samo swędzenie nic nie rozpoznaje, bo towarzyszy zarówno łupieżowi, jak i chorobom bliznowaciejącym. Objaw, który naprawdę rozdziela rokowanie, to obecność ujść mieszków: ich brak oznacza utratę nieodwracalną. Krosty przy mieszkach wskazują zwykle na zakażenie, a miodowożółte strupy i pęczki włosów z jednego ujścia na chorobę bliznowaciejącą. Łupież leczy się ketokonazolem lub cyklopiroksem, łuszczycę kalcypotriolem z betametazonem, a grzybicę lekami doustnymi. Przeszczepu nie robi się w trakcie czynnej choroby bliznowaciejącej.

Źródła

1. Turkowski, P., Skąd się biorą krosty i strupy na skórze głowy? Jak je wyleczyć?, piotrturkowski.pl/blog/krosty-i-strupy-na-glowie-przyczyny-zapobieganie.
2. Okokon EO, Verbeek JH, Ruotsalainen JH i wsp. Topical antifungals for seborrhoeic dermatitis. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015. PMID 25933684.
3. Primary cicatricial alopecia: Recent advances in evaluation and diagnosis based on trichoscopic and histopathological observation, including overlapping and specific features. Journal of Dermatology 2021. PMID 34866229.
4. Chen X, Jiang X, Yang M i wsp. Systemic antifungal therapy for tinea capitis in children. Cochrane Database of Systematic Reviews 2007. PMID 17943825.

Rozpoznanie i leczenie chorób skóry głowy powinien ustalać lekarz dermatolog. Informacje w artykule mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji.

Materiał zewnętrzny